Het verschijnsel rook
De rook die vrijkomt bij een brand bestaat uit een groot aantal bestanddelen. Het is een combinatie van hete gasvormige en dampvormige verbrandingsproducten (vaak vooral CO2 en waterdamp), giftige gassen, de vaste en vloeibare bestanddelen koolstof (roet) en teer, vaste en gloeiende halfverbrande deeltjes en een hoeveelheid lucht. Deze lucht heeft niet aan de verbrandingsreactie deelgenomen maar heeft zich in de opstijgende rookpluim gemengd. Doordat de rook een hoge temperatuur heeft, draagt deze ook bij aan de ontwikkeling van de brand, bijvoorbeeld het ontstaan van flash-over.
Er ontstaat al snel veel rook. Naast het gecreëerde volume gas door de brandhaard wordt er omgevingslucht in de rookpluim gemengd, waardoor het massadebiet snel toeneemt. Boven in de pluim bestaat deze zelfs voor het grootste deel uit ingemengde lucht. Behalve een verbreding van de pluim heeft dit ook een snelle afname van de temperatuur in de pluim tot gevolg. Uiteraard kan dit in een gebouw afhankelijk van de brandstof anders verlopen en wordt er in de rooklaag een cocktail van gassen opgebouwd die sterk in temperatuur kan toenemen.
Rook veroorzaakt zowel schade aan de gezondheid als materiële schade. De vaste en vloeibare deeltjes in de rook kunnen de doorgang van licht verminderen en zo het zicht op uitgangen en op de aanduidingen van vluchtroutes blokkeren. Ook meer algemeen kunnen personen door rook snel gedesoriënteerd raken. In combinatie met gassen, die een sterk prikkelende werking op de ademhalingswegen hebben, kan dit leiden tot een gevoel van paniek, gevolgd door irrationeel handelen.
Het inademen van hete gassen is zeer schadelijk voor de gezondheid, nog afgezien van de giftigheid van de rook. De hoge temperatuur belemmert de goede werking van de ademhalingswegen en kan leiden tot beschadiging van de bloedvaten in de longen met dodelijke afloop. Als maximale inademingstemperatuur bij brand wordt 150°C aangehouden voor een korte verblijftijd en alleen bij een droge lucht. Bovendien zal bij die temperatuur al snel ondraaglijke pijn aan de onbeschermde huid optreden. Bij brand in gebouwen is rookvergiftiging de belangrijkste doodsoorzaak.
Bij een brand in een gebouw ontstaat altijd aan het plafond een overdruk terwijl over de vloer lucht wordt aangezogen door de onderdruk die daar gaat heersen. Deze overdruk perst de rook ook door de kleinste openingen en scheuren in wanden en vloeren en veroorzaakt daarmee veel schade.
Relatief kleine branden in gebouwen kunnen een enorme rookschade veroorzaken. Het verwijderen van het roet, dat is neergeslagen op wanden, bekleding en apparatuur, is vaak zeer duur en kan het gebouw lange tijd onbruikbaar maken. Een hoge temperatuur van de rook veroorzaakt smelten van veel kunststoffen, waaronder kunststof isolatiematerialen.
Français